8ο Εκπαιδευτικό Συνέδριο της ΟΛΜΕ

ΣΧΟΛΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΑ

ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

 

Τα πρώτα συµπεράσµατα της έρευνας του ΚΕΜΕΤΕ

 

Στο πλαίσιο της οργάνωσης του 8ου Εκπαιδευτικού Συνεδρίου της ΟΛΜΕ µε θέµα «Σχολικά προγράµµατα και βιβλία στη Δευτεροβάθµια Εκπαίδευση» περιλήφθηκε και η διερεύνηση της γνώµης των εκπαιδευτικών σχετικά µε θέµατα που αποτελούν και το αντικείµενο του Συνεδρίου. Τη διεξαγωγή της έρευνας ανέλαβε το Κέντρο Μελετών και Τεκµηρίωσης (ΚΕΜΕΤΕ) της ΟΛΜΕ, που συνέταξε γι’ αυτό το σκοπό σχετικό ερωτηµατολόγιο.

 

Το σκεπτικό της έρευνας

Οι πρόσφατες αλλαγές στα προγράµµατα σπουδών και τα βιβλία της υποχρεωτικής εκπαίδευσης έχουν διαµορφώσει ένα διαφορετικό τοπίο στην ελληνική εκπαίδευση. Οι αυταρχικές και αντιδηµοκρατικές διαδικασίες που ακολούθησαν οι κυβερνήσεις που αναµείχθηκαν σε αυτό το εγχείρηµα για την προώθηση αυτών των αλλαγών δηµιούργησαν δικαιολογηµένα αντιδράσεις ανάµεσα στους εκπαιδευτικούς και την ελληνική κοινωνία. Οι πιο σηµαντικές αντιρρήσεις και διαφωνίες έχουν εκφραστεί σε σχέση µε το περιεχόµενο των σχολικών προγραµµάτων και βιβλίων, τις αξίες που προβάλλουν και το γενικότερο προσανατολισµό τους.

Παράλληλα, οι γενικότερες εξελίξεις όχι µόνο στη χώρα µας αλλά και στον παγκόσµιο χώρο ασκούν σηµαντικές επιδράσεις στην εκπαίδευση και ειδικότερα σε ό,τι αφορά την οργάνωση των σχολικών προγραµµάτων και τη συγγραφή των σχολικών βιβλίών. Έτσι, η ανάγκη της συστηµατικής διερεύνησης της γνώµης των εκπαιδευτικών για τα σχολικά προγράµµατα, βιβλία και άλλα διδακτικά υλικά που καλούνται να χρησιµοποιήσουν στις σχολικές τάξεις σήµερα αποκτά ιδιαίτερη σηµασία.

 

Το προφίλ της έρευνας

ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: Η διερεύνηση και καταγραφή της γνώµης των εκπαιδευτικών της Δευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης σχετικά µε σχολικά προγράµµατα, βιβλία και άλλα διδακτικά υλικά που παρέχονται από το Υπουργείο Παιδείας προς χρήση

στη Δευτεροβάθµια Εκπαίδευση. Σηµειώνουµε ότι η έρευνα αφορά τα προγράµµατα και βιβλία που ισχύουν σήµερα στην εκπαίδευση, είτε αυτά συντάχθηκαν στο πλαίσιο των τελευταίων εκπαιδευτικών αλλαγών ΔΕΠΠΣ-ΑΠΣ και αντίστοιχα σχολικά βιβλία υποχρεωτικής εκπαίδευσης) είτε είναι παλαιότερα (κυρίως του Λυκείου).

ΕΙΔΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: Ποσοτική έρευνα πεδίου µε κλειστές ερωτήσεις.

ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: Εκπαιδευτικοί Δευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης της χώρας

ΔΕΙΓΜΑ: Πανελλαδικής εµβέλειας δείγµα 1.475 εκπαιδευτικών, από σχολεία (Γυµνάσια, Γενικά και Επαγγελµατικά Λύκεια, καθώς και ειδικών τύπων σχολεία, εσπερινά, αθλητικά, µουσικά κ.λπ.) από όλα τα γεωγραφικά διαµερίσµατα της χώρας. Το δείγµα είναι επαρκές για την εξασφάλιση της εγκυρότητας της έρευνας.

ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: Απρίλιος 2008.

ΠΕΡΙΟΧΗ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ: Όλη η χώρα µε δειγµατοληψία

ΤΕΧΝΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ: Γραπτό ερωτηµατολόγιο µε κλειστές ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής

ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΟΜΑΔΑ: Το Δ.Σ. του ΚΕΜΕΤΕ

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ: Η στατιστική επεξεργασία των ερωτηµατολογίων έγινε από τον Γεώργιο Κοτσιφάκη, στατιστικό, ενώ την ψηφιοποίηση των απαντήσεων έκανε η Σταυρούλα Νικολοπούλου, καθηγήτρια Πληροφορικής.

 

Ευχαριστούµε θερµά τους/τις συναδέλφους που µε προθυµία συµπλήρωσαν τα ερωτηµατολόγια, τροφοδοτώντας µε τις απόψεις και την εµπειρία τους τον προβληµατισµό του 8ου Εκπαιδευτικού Συνεδρίου της ΟΛΜΕ. Επίσης ευχαριστούµε τα µέλη των ΔΣ των ΕΛΜΕ που συνέβαλαν στην έγκαιρη διακίνηση των ερωτηµατολογίων. Χωρίς την πολύτιµη βοήθειά τους δεν θα ήταν δυνατόν να πραγµατοποιηθεί η έρευνα.

 

Δοµή του ερωτηµατολογίου

Το ερωτηµατολόγιο αποτελείται από τρία µέρη:

1. Το πρώτο µέρος περιλαµβάνει ερωτήσεις που αφορούν την επαγγελµατική ταυτότητα των ερωτηθέντων (φύλο, ηλικία, ειδικότητα κ.λπ.)

2. Το δεύτερο µέρος περιλαµβάνει ερωτήµατα γενικού χαρακτήρα που αποβλέπουν στην αποτίµηση των ισχυόντων προγραµµάτων και βιβλίων στο σύνολό τους.

3. Στο τρίτο µέρος περιλαµβάνονται ερωτήµατα µε τα οποία οι εκπαιδευτικοί καλούνται να αξιολογήσουν ένα ως τρία συγκεκριµένα βιβλία µαθηµάτων της ειδικότητάς τους, τα οποία διδάσκουν κατά την εφετινή χρονιά και για τα οποία έχουν διαµορφώσει µια έγκυρη άποψη.

 

Πορίσµατα του δεύτερου (γενικού) µέρους της έρευνας

 

Ερώτηση 7. Σε ποιο βαθµό θεωρείτε ότι το πρόγραµµα σπουδών του σχολείου στοσύνολό του συµβάλλει στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, της αυτενέργειας και τωνδηµιουργικών ικανοτήτων των µαθητριών και µαθητών;

Από τις απαντήσεις συνάγεται ότι οι ερωτώµενοι στη συντριπτική πλειονότητά τους θεωρούν ότι το ισχύον σχολικό πρόγραµµα στη Δευτεροβάθµια Εκπαίδευση αξιολογείται αρνητικά σε ό,τι αφορά τη συµβολή του στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, της αυτενέργειας και των δηµιουργικών ικανοτήτων των µαθητών / -τριών. Συγκεκριµένα, το άθροισµα όσων απαντούν «καθόλου» (7,7%) και «λίγο» (59,7%) φθάνει το 67,4%, ενώ το άθροισµα όσων επιλέγουν «αρκετά» (29,3%) και «πολύ» (3,3%) βρίσκεται στο 32,6%.

Οι εκτιµήσεις των µάχιµων εκπαιδευτικών προκύπτει εδώ ότι είναι εναρµονισµένες µε τις επίσηµα διατυπωµένες εκτιµήσεις και θέσεις της ΟΛΜΕ σχετικά µε την ανάγκη απεµπλοκής από µια µαθησιακή διαδικασία που βασίζεται στην αποστήθιση και τη στροφή προς µια κριτική και δηµιουργική προσέγγιση στη γνώση.

 

Ερώτηση 8. Σε ποιο βαθµό θεωρείτε ότι είναι επιβαρηµένο το ωρολόγιο πρόγραµµατων µαθητών/-τριών στη βαθµίδα όπου διδάσκετε;

Οι εκπαιδευτικοί του δείγµατος εκτιµούν σε συντριπτικό ποσοστό (άνω του 80%) ότι το ωρολόγιο πρόγραµµα των µαθητών στη Δευτεροβάθµια Εκπαίδευση είναι επιβαρηµένο. Συγκεκριµένα, το άθροισµα όσων απαντούν «αρκετά» (41,5%) και «πολύ» (40,4%) φθάνει το 81,9%, ενώ το άθροισµα όσων απαντούν «λίγο» (14,5%) και «καθόλου» (3,6%) είναι 18,1%.

Είναι σαφές ότι οι αλλαγές των τελευταίων ετών έχουν επιβαρύνει το ωρολόγιο πρόγραµµα σε µεγάλο βαθµό, µε την καθιέρωση 7ωρου ή και 8ωρου ηµερήσιου προγράµµατος. Αν σε αυτή την επιβάρυνση προστεθεί και η επιβάρυνση που προκύπτει από τις εξωσχολικές δραστηριότητες κάθε είδους, γίνονται αντιληπτοί οι σοβαροί κίνδυνοι για την οµαλή ψυχοσυναισθηµατική και κοινωνική ανάπτυξη των νέων.

 

Ερώτηση 9. Σε ποιο βαθµό θεωρείτε ότι είναι αναγκαίο να συµµετέχει στη διαµόρφωση των εκπαιδευτικών προγραµµάτων και τη σύνταξη των σχολικώνβιβλίων καθένας από τους παρακάτω παράγοντες: (α) οι µαθητές/-τριες, (β) το Υπ. Παιδείας και τα αρµόδια όργανά του (Π.Ι. κ.λπ.), (γ) οι φορείς των εκπαιδευτικών, (δ) οι φορείς των γονέων και (ε) άλλοι (ποιοι;).

Από τις απαντήσεις συνάγεται ότι έµφαση δίνεται κατά πρώτο λόγο στο ρόλο των ίδιων των εκπαιδευτικών (ποσοστό 92%) και κατά δεύτερο λόγο στο Υπ. Παιδείας και τα όργανά του (ποσοστό 76,1%). Είναι σαφές ότι οι εκπαιδευτικοί διεκδικούν ουσιαστικό ρόλο στη διαδικασία διαµόρφωσης των σχολικών προγραµµάτων και των σχολικών βιβλίων, µε όποιες ευθύνες συνεπάγεται αυτό, και αυτό φαίνεται από τις απαντήσεις σε αυτό το ερώτηµα. Επίσης, σε σηµαντικό βαθµό αποδέχονται τη συµµετοχή και των άλλων µελών της εκπαιδευτικής κοινότητας (µαθητών/-τριών σε ποσοστό 35,1% και γονέων σε ποσοστό 28,4%).

 

Ερώτηση 10. Ποια από τις παρακάτω επιλογές θεωρείτε πιο κατάλληλη σε ό,τι αφορά το σχολικό βιβλίο; (επιλέξτε µία): (α) Ένα βιβλίο κατά αντικείµενο και τάξη για όλα τα σχολεία, (β) Ένα βιβλίο και πολλαπλή πρόσβαση στη γνώση µε χρήση σχολικής

βιβλιοθήκης εξοπλισµένης και µε νέες τεχνολογίες πληροφορικής; και (γ) Ένα σύστηµα πολλαπλού βιβλίου, π.χ. τρία βιβλία από τα οποία επιλέγεται το ένα και τα υπόλοιπα είναι στη διάθεση των µαθητών/-τριών (ακολουθεί πιο αναλυτική ερώτηση)

Από τις απαντήσεις συνάγεται ότι οι εκπαιδευτικοί του δείγµατος δεν αποδέχονται την πρακτική του ενός βιβλίου, που ισχύει κατά βάση σήµερα. Μόλις το 10,6% των εκπαιδευτικών αποδέχονται την πρακτική του ενός βιβλίου. Παράλληλα, από τις δύο άλλες επιλογές σαφής προτίµηση εκδηλώνεται προς την άποψη για ένα βιβλίο και πολλαπλή πρόσβαση στη γνώση µέσω καλά οργανωµένων σχολικών βιβλιοθηκών (ποσοστό 54,6%), και ακολουθεί η άποψη για ένα σύστηµα πολλαπλού βιβλίου (ποσοστό 34,8%).

Θυµίζουµε εδώ ότι βασική θέση της ΟΛΜΕ είναι η ανανέωση των µεθόδων διδασκαλίας µε προτεραιότητα σε όσες προωθούν τη δηµιουργική δραστηριότητα και αυτενέργεια των µαθητών / -τριών, και συµβάλλουν στην εξοικείωσή τους µε τις ερευνητικές µεθόδους και τεχνικές και στην ανάπτυξη της κριτικής του σκέψης και της αµφισβήτησης. Στο πλαίσιο της εφαρµογής τέτοιων µεθόδων, το σχολικό βιβλίο συµπληρώνεται από µια καλά οργανωµένη και άρτια εµπλουτισµένη σχολική βιβλιοθήκη, που αξιοποιεί και τις σύγχρονες τεχνολογίες πληροφόρησης και επικοινωνίας. Μια τέτοια σχολική βιβλιοθήκη αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για κάθε σύγχρονο σχολείο σε όλα τα επίπεδα της εκπαίδευσης.

Στην πρόσθετη ερώτηση: Στην περίπτωση που έχετε επιλέξει ένα σύστηµα πολλαπλού βιβλίου, η επιλογή του ενός βιβλίου προτείνετε να γίνεται: (α) σε επίπεδο σχολείου, (β) σε επίπεδο διεύθυνσης εκπαίδευσης, ή (γ) σε επίπεδο περιφέρειας; η προτίµηση συγκεντρώνεται στο (α) (δηλαδή, επιλογή βιβλίου «σε επίπεδο σχολείου») µε ποσοστό 56,15%.

 

Ερώτηση 11. Σε ποιο βαθµό θεωρείτε ότι η καθεµία από τις παρακάτω δραστηριότητες πρέπει να διαποτίζει το σύνολο του προγράµµατος σπουδών / των µαθηµάτων; (α) η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση,(β) η Αγωγή Υγείας, (γ)  η Διαπολιτισµική Εκπαίδευση και (δ) Άλλες (ποιες;);

Από την επεξεργασία των απαντήσεων αυτής της ερώτησης προκύπτει ότι η συντριπτική πλειονότητα των ερωτηθέντων εκπαιδευτικών θεωρούν αναγκαίο και οι τρεις αυτές διαστάσεις να διαποτίζουν το σύνολο του προγράµµατος σπουδών. Έτσι, θετικά για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση απαντούν το 79,8%, για την Αγωγή Υγείας το 78,6% και για τη Διαπολιτισµική Εκπαίδευση το 72,5%.

 

Ερώτηση 12. Δραστηριότητες όπως οι παραπάνω (Αγωγή Υγείας, Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, Διαπολιτισµική Εκπαίδευση κ.λπ.) σε ποιο βαθµό θεωρείτε ότι πρέπει να έχουν τη θέση τους και στο ωρολόγιο πρόγραµµα, ώστε να απευθύνονται σε όλα τα παιδιά (π.χ. ένα δίωρο την εβδοµάδα για το σύνολο αυτών των δραστηριοτήτων);

Η πλειονότητα των ερωτηθέντων εκπαιδευτικών θεωρούν ότι οι παραπάνω δραστηριότητες (Αγωγή Υγείας, Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και Διαπολιτισµική Εκπαίδευση πρέπει να βρουν θέση και στο .ρολόγιο Πρόγραµµα του σχολείου, σε ποσοστό 76,3% («αρκετά» και «πολύ»). Θεωρούµε, ωστόσο, συνεκτιµώντας και τον προβληµατισµό που αναπτύσσεται εδώ και χρόνια γύρω από αυτό το ζήτηµα, ότι αυτό που προκύπτει από τις απαντήσεις των ερωτηθέντων είναι η αναγνώριση της σηµασίας αυτών των δραστηριοτήτων –αυτό άλλωστε τέθηκε ως ερώτηµα – και όχι κατ’ ανάγκη και η αποδοχή του τρόπου µε τον οποίο εντάχθηκαν στο εκπαιδευτικό σύστηµα.

Συνδυάζοντας τις απαντήσεις σε αυτή την ερώτηση µε τις απαντήσεις στην ερώτηση 8, που αναφερόταν στον επιβαρηµένο χαρακτήρα του ωρολόγιου προγράµµατος, προκύπτει ότι, σύµφωνα µε τις απόψεις των εκπαιδευτικών, το ωρολόγιο πρόγραµµα πρέπει να αποφορτιστεί και, ταυτόχρονα, να αναπροσανατολιστεί το περιεχόµενό του µε βάση το στόχο της διασφάλιση µιας ολοκληρωµένης ανάπτυξης των νέων και όχι τη συσσώρευση γνώσεων.

 

Ερώτηση 13. Σε ποιο βαθµό θεωρείτε ότι υπήρξε επαρκής η επιµόρφωση των εκπαιδευτικών από την Πολιτεία στα νέα προγράµµατα σπουδών και στα αντίστοιχα βιβλία της ειδικότητάς σας;

Η συντριπτική πλειονότητα των απαντήσεων συγκεντρώνονται στο «καθόλου» (ποσοστό 32,1%) και στο «λίγο» (ποσοστό 56,8%) µε συνολικό ποσοστό αρνητικών κριτικών: 88,9%. «Αρκετά» απαντούν το 10,4% και πολύ το 0,7% (άθροισµα: 11,1%). Σηµειώνουµε ότι οι αρνητικές τοποθετήσεις κυριαρχούν σε όλες τις βαθµίδες της δευτεροβάθµιας εκπαίδευσης (Γυµνάσιο, Γενικό Λύκειο και ΕΠΑΛ) και σε όλες τις ειδικότητες των εκπαιδευτικών.

Υπενθυµίζουµε εδώ ότι η περιοδική, µακράς διάρκειας επιµόρφωση των εκπαιδευτικών έχει καταργηθεί τα τελευταία χρόνια, ενώ και τα ταχύρυθµα επιµορφωτικά σεµινάρια των εκπαιδευτικών για τη χρήση των νέων βιβλίων οργανώθηκαν µε απαράδεκτη προχειρότητα µε αποτέλεσµα να ενισχύσουν τα άγχος των εκπαιδευτικών αντί να τους µεταδώσουν την αίσθηση της επάρκειας και της ασφάλειας. Τα βιβλία έφθαναν στα σχολεία κυριολεκτικά «την τελευταία στιγµή», µε την έναρξη των µαθηµάτων το Σεπτέµβρη, χωρίς να έχει προηγουµένως ακουστεί η γνώµη των εκπαιδευτικών που καλούνταν να τα διδάξουν, χωρίς επαρκή ενηµέρωση και προετοιµασία, και µε περιεχόµενο αµφισβητούµενο και προβληµατικό, σε µεγάλο βαθµό, από επιστηµονική και παιδαγωγική άποψη. Προσανατολισµένα στη «λογική της αγοράς, της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, της ανταγωνιστικότητας και της επιχειρηµατικότητας, δεν ήταν δυνατό να προωθήσουν την απελευθερωτική παιδεία που ζητούν οι σύγχρονοι πολίτες. Σηµειώνουµε, επίσης, ότι στο όλο εγχείρηµα αγνοήθηκε η ανάγκη της εφαρµογής ενός σταδίου δοκιµαστικής χρήσης των νέων βιβλίων, µε σκοπό τη βελτίωσή τους πριν αποσταλούν σε όλα τα σχολεία.

 

Ερώτηση 14. Σε ποιο βαθµό θεωρείτε ότι η διαθέσιµη υλικοτεχνική υποδοµή του σχολείου σας (εργαστήρια, χώροι, εξοπλισµός,…) επαρκεί για την εφαρµογή του προγράµµατος σπουδών στα µαθήµατα της ειδικότητάς σας;

Και σε αυτή την ερώτηση οι αρνητικές τοποθετήσεις των εκπαιδευτικών υπερέχουν συντριπτικά. Έτσι, απαντούν ότι η διαθέσιµη υλικοτεχνική υποδοµή του σχολείου δεν επαρκεί «καθόλου» για την εφαρµογή των ισχυόντων προγραµµάτων σπουδών το 24,2%, ενώ «λίγο» το 47,2%, µε άθροισµα αρνητικών τοποθετήσεων 71,4%. Αντίθετα, «αρκετά» απαντούν το 22,5% και «πολύ» το 6,2% (σύνολο θετικών απαντήσεων: 28,7%).

 

Ερώτηση 15. Σε ποιο βαθµό θεωρείτε ότι η αναζήτηση γνώσεων και πληροφοριών µέσω των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνίας και η αξιοποίησή τους πρέπει να αποτελεί συστατικό της µαθησιακής διαδικασίας του σχολείου;

Στην ερώτηση αυτή είναι συντριπτική η υπεροχή των θετικών τοποθετήσεων («πολύ» = 47,6% και «αρκετά» το 42,1%, άθροισµα 89,7%), ενώ είναι πολύ περιορισµένες οι απαντήσεις που επιλέγουν το «λίγο» (9,6%) ή το «καθόλου» (0,7%). Φαίνεται ότι, σε αντίθεση µε παλαιότερες έρευνες, που συχνά έδειχναν µια επιφυλακτική ή και φοβική στάση απέναντι στις Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνίας, η αξιοποίησή τους θεωρείται βασικό συστατικό στοιχείο της µαθησιακής διαδικασίας.

 

Πορίσµατα του τρίτου (ειδικού) µέρους της έρευνας, που αφορά τα σχολικά βιβλία

 

Στο τρίτο µέρος της έρευνας ζητήθηκε από τους ερωτώµενους εκπαιδευτικούς να αξιολογήσουν µέχρι 3 βιβλία της ειδικότητάς τους τα οποία διδάσκουν φέτος τις περισσότερες ώρες του προγράµµατός τους. .ιερευνήθηκαν τα εξής: ο βαθµός δυσκολίας του βιβλίου, η επιστηµονική εγκυρότητα, η κάλυψη των µορφωτικών αναγκών, η προαγωγή της κριτικής σκέψης και η δηµιουργική προσέγγιση της γνώσης, το αν συµβαδίζει µε τις σύγχρονες παιδαγωγικές αντιλήψεις, η δυνατότητα κάλυψης της ύλης, η συµβολή στην άµβλυνση των κοινωνικών ανισοτήτων, η συµβολή της µορφής των βιβλίων στην πρόσληψη της γνώσης, η συµβολή των διαθεµατικών εργασιών στην επίτευξη των στόχων του µαθήµατος και, τέλος, αν τα βιβλία του εκπαιδευτικού, τα τετράδια του/της µαθητή/-τριας και το ψηφιοποιηµένο υλικό είναι χρήσιµα.

Η εικόνα που έχουν οι καθηγητές/-τριες για τα βιβλία συνολικά είναι πολύ αρνητική.

Στην κλίµακα 1-100, µόνο στο θέµα της επιστηµονικής εγκυρότητας τα βιβλία κρίνονται κάπως ικανοποιητικά (αγγίζοντας το όριο 66%), ενώ υπάρχουν βιβλία που ελέγχονται για την επιστηµονική τους εγκυρότητα. Σε όλα όµως τα υπόλοιπα θέµατα που ερευνήθηκαν η βαθµολογία των καθηγητών για τα βιβλία είναι από µέτρια έως πολύ κακή.

Οι εκπαιδευτικοί έχουν την άποψη ότι το µεγαλύτερο πρόβληµα εστιάζεται στο ότι τα βιβλία οξύνουν αντί να αµβλύνουν τις συνέπειες των κοινωνικών ανισοτήτων. Αµφισβητείται έντονα, από τις απαντήσεις που δόθηκαν, η συµβολή των διαθεµατικών εργασιών και του ψηφιοποιηµένου υλικού στους στόχους του µαθήµατος. Η ύλη των βιβλίων δεν µπορεί να καλυφθεί, η κριτική σκέψη των µαθητών δεν προάγεται, η µορφή των βιβλίων δεν συµβάλλει στην επίτευξη των στόχων του µαθήµατος. Τέλος, τα βιβλία απέχουν πολύ από το να καλύπτουν τις µορφωτικές ανάγκες των µαθητών/-τριών και να ανταποκρίνονται στη δυνατότητα που έχουν οι µαθητές/-τριες της αντίστοιχης ηλικίας να προσλαµβάνουν τη γνώση που τους παρέχεται (διαφάνεια 3).

Η ίδια εικόνα κατ’ αναλογία εντοπίζεται στα βιβλία του Γυµνασίου µε τους δείκτες ελαφρά ενισχυµένους σε σύγκριση µε τις µέσες τιµές αξιολόγησης όλων των βιβλίων Γυµνασίου – Λυκείου – ΕΠΑΛ, και µε κανένα ερώτηµα πλην της επιστηµονικής εγκυρότητας να µην αξιολογείται κάπως ικανοποιητικά (διαφάνεια 4).

Στο Λύκειο όλοι οι δείκτες µειώνονται δραστικά και δεν αξιολογείται ικανοποιητικά ούτε η επιστηµονική εγκυρότητα (διαφάνεια 5), ενώ η εικόνα για την κατάσταση στα βιβλία του ΕΠΑΛ είναι δραµατική (διαφάνεια 6).

Τα τρία ερωτήµατα µε τις µεγαλύτερες διαφορές ανάµεσα σε Γυµνάσιο – Λύκειο – ΕΠΑΛ αφορούν:

α) την προαγωγή της κριτικής σκέψης, που από 54,3% στο Γυµνάσιο γίνεται 47,1% στο Λύκειο (- 7,2%) και 39,6% στο ΕΠΑΛ (- 14,7%),

β) την ανταπόκριση στις σύγχρονες παιδαγωγικές αντιλήψεις, που από 59,1% στο Γυµνάσιο µειώνεται στο 46,6% στο Λύκειο (- 12,5%) και στο 41,6% στο ΕΠΑΛ (-17,5%)

και γ) την άµβλυνση των κοινωνικών ανισοτήτων, όπου από 45,5% στο Γυµνάσιο γίνεται 37,9% στο Λύκειο (-7,6%) και 29% στο ΕΠΑΛ (-16,5%) (διαφάνεια 7).

Τα στοιχεία αυτά επιβεβαιώνουν τις εκτιµήσεις της ΟΛΜΕ για την επιλεκτικότητα του εκπαιδευτικού συστήµατος από βαθµίδα σε βαθµίδα και στους διαφορετικούς τύπους σχολείων.

 

Αναφορικά µε τα καινούρια βιβλία που διδάσκονται στα σχολεία τα δύο τελευταία χρόνια:

α) Στο Γυµνάσιο δέχονται έντονα αρνητική κριτική τα Αρχαία από Πρωτότυπο και των τριών τάξεων (45,6% της Α΄ τάξης, 46,6% της Β΄ και 49,9% της Γ΄ - παλιό βιβλίο -), τα βιβλία της Ιστορίας και των τριών τάξεων (40,4% της Β΄, ενώ οριακά περνούν τη βάση τα βιβλία Ιστορίας της Α΄ (51,9%) και της Γ΄ (50,4%), τα βιβλία της Φυσικής και των δύο τάξεων όπου διδάσκεται το µάθηµα (45,9% για τη Β΄ και 46,7% για τη Γ΄), τα Γερµανικά της Α΄ (46,3%) και τα Καλλιτεχνικά (48,8%). Επίσης δεν περνά τη βάση και το παλιό βιβλίο της Γεωγραφίας της Β΄ (41,6%).

Οριακά περνούν τη βάση (50 – 55%) τα Θρησκευτικά της Γ΄ (51,9%), η Νεοελληνική Γλώσσα της Β΄ (54,2%), η Λογοτεχνία της Γ΄ (51,3%), τα Γερµανικά της Β΄ (53,7%), η Γεωγραφία της Α΄ (54,2%).

Οι καθηγητές κρίνουν τα περισσότερα από τα άλλα νέα βιβλία του Γυµνασίου µέτρια και µόνο τρία από αυτά ξεπερνούν το 66% και κρίνονται κάπως ικανοποιητικά: Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή της Γ΄ (69,9%), Ευριπίδη “Ελένη” της Γ΄ (72,4%), Θρησκευτικά της Β΄ (75,4%). Κανένα από τα καινούρια βιβλία δεν κρίνεται πολύ καλό (διαφάνεια 8).

Ειδικότερα και αναφορικά µε τα ερωτήµατα που διερευνήθηκαν, οι καθηγητές του Γυµνασίου κρίνουν ότι τα τέσσερα πιο σηµαντικά προβλήµατα που εντοπίζονται στα βιβλία αφορούν στο θέµα των κοινωνικών ανισοτήτων, της κάλυψης της ύλης, της διαθεµατικότητας και της κριτικής σκέψης.

Συγκεκριµένα, κρίνουν ότι τα βιβλία δε συµβάλλουν στην άµβλυνση των κοινωνικών ανισοτήτων (45,3%), η ύλη δεν καλύπτεται (48,2%), η διαθεµατικότητα οριακά περνά τη βάση (51,7%), το ίδιο και η προαγωγή της κριτικής σκέψης (54%).

Επισηµαίνουµε ότι, παρά το γεγονός ότι στα επίσηµα κείµενα του ΠΙ για τα νέα βιβλία διαφηµίζονταν η διαθεµατικότητα και η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, οι εκπαιδευτικοί «βαθµολόγησαν» µε ιδιαίτερα χαµηλό βαθµό τα θέµατα αυτά. Η πιο θετική κρίση, µάλιστα, που παίρνει βιβλίο για τη διαθεµατικότητα είναι µόλις 66,7%, πολύ πιο χαµηλά από τις θετικές κρίσεις που παίρνουν κάποια βιβλία στα υπόλοιπα ερωτήµατα (διαφάνειες 9 και 10).

 

β) Στο Λύκειο τα δύο νέα βιβλία, Αρχές Φιλοσοφίας της Β΄ και Ιστορία του Νεότερου και Σύγχρονου Κόσµου της Γ΄, κρίνονται πολύ αρνητικά από τους/τις καθηγητές/-τριες, µε βαθµολογία 44,7% για το πρώτο και 32,5% για το δεύτερο. Το βιβλίο της Ιστορίας, µάλιστα, δέχεται την πιο αρνητική κριτική απ’ όλα τα βιβλία Γυµνασίου και Λυκείου (διαφάνεια 11)

Η άποψη των καθηγητών για τα βιβλία του Λυκείου συνολικά είναι πολύ αρνητική. Τα περισσότερα βιβλία (ποσοστό 57,77%) βαθµολογούνται κάτω από τη βάση. Τα υπόλοιπα κρίνονται µέτρια. Οι καθηγητές/-τριες των διάφορων ειδικοτήτων είναι πολύ δυσαρεστηµένοι/-ες από τα βιβλία που διδάσκουν, µε εξαίρεση τους θεολόγους, που εκφράζουν κάπως ικανοποιητική κρίση για τα βιβλία της Β΄ και της Γ΄ Λυκείου (66,2% και 71,3% αντίστοιχα).

Το σοβαρότερο πρόβληµα που εντοπίζεται στα βιβλία του Λυκείου είναι ότι οξύνουν τις κοινωνικές ανισότητες πολύ περισσότερο απ’ ό,τι στο Γυµνάσιο (37,7% σε σύγκριση µε 45,3%). Το πρόβληµα στο Λύκειο παίρνει διαστάσεις εκρηκτικές, ενώ τα µαθήµατα που οξύνουν περισσότερο απ’ όλα τις κοινωνικές ανισότητες είναι τα µαθήµατα κατεύθυνσης της Β΄ και Γ΄ τάξης (διαφάνεια 12).

Η κριτική σκέψη στο Λύκειο υποβαθµίζεται υπερβολικά σε σύγκριση µε το Γυµνάσιο (47,3% στο Λύκειο, 54% στο Γυµνάσιο). Είναι εξαιρετικά σοβαρό ότι την πιο αρνητική κριτική δέχονται τα βιβλία Ιστορίας Γενικής Παιδείας και των τριών τάξεων (38,9%, 38,1% και 26,1% αντίστοιχα). Σοβαρό πρόβληµα εντοπίζεται επίσης στα Μαθηµατικά των τριών τάξεων (32,7%, 40,7% και 35%) και σε όλα τα µαθήµατα κατεύθυνσης της Β΄ και της Γ΄. Κανένα δεν αγγίζει το όριο 66%. (Η υψηλότερη θετική κρίση δίνεται στα Ρητορικά Κείµενα της Β΄ θεωρητικής κατεύθυνσης κατ. (59,3%) και στη Λογοτεχνία της Γ΄ θεωρητικής κατεύθυνσης (57,4%). (διαφάνεια 13). Το συµπέρασµα είναι αποκαρδιωτικό. Αντί στο Λύκειο να ενισχύεται η κριτική σκέψη των µαθητών, διαλύεται εντελώς.

Για το θέµα του κατά πόσον τα βιβλία συµβαδίζουν µε τις σύγχρονες παιδαγωγικές αντιλήψεις, ο Μέσος Όρος είναι δραµατικά χαµηλός (46,6%). Εντελώς εκτός σύγχρονων παιδαγωγικών αντιλήψεων θεωρούνται τα βιβλία Τεχνολογίας της Α΄ και της Β΄ (21,4% και 22,2%) και Ιστορίας της Α΄ (33,3%), Ιστορίας της Γ΄ γενικής παιδείας (27,8%) και κατεύθυνσης (28,3%) (διαφάνεια 14).

Κοινή διαπίστωση είναι ότι στα περισσότερα βιβλία η ύλη δεν µπορεί να καλυφθεί (Μέσος Όρος. 47,6%) µε οξύτατο πρόβληµα στην Ιστορία Γ΄ γενικής παιδείας (18,4%) και πολύ σοβαρό πρόβληµα στην Άλγεβρα της Α΄ (28,9%), στη Γεωµετρία της Α΄- Β΄ (32,1%), στη Φιλοσοφία της Β΄ (30%), στη Φυσική της Β΄ γενικής παιδείας (35,6%) (διαφάνεια 15).

 

γ) ΕΠΑΛ: Η κατάσταση µε τα βιβλία στα ΕΠΑΛ, που προέρχονται τα περισσότερα από τα πρώην ΤΕΕ και ορισµένα από το Γενικό Λύκειο (διαφάνειες 16-21) εµφανίζεται ακόµη πιο υποβαθµισµένη. Δυστυχώς, επιβεβαιώνονται µε τον πιο δραµατικό τρόπο οι εκτιµήσεις της ΟΛΜΕ για την πλήρη διάλυση της ΤΕΕ από τις εκπαιδευτικές πολιτικές που ασκούνται.

Παρατηρούµε επίσης διαφορές στους διάφορους τοµείς, µε πιο προβληµατική την κατάσταση των βιβλίων στους τοµείς της πληροφορικής και των εφαρµοσµένων τεχνών, αλλά και στον κύκλο υπηρεσιών της Α΄ΕΠΑΛ.