ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ» ΤΗΣ Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥ.
Αρετή Σπαχή
Ξεκινώντας από τη γενική παραδοχή ότι τα θεωρητικά μαθήματα καθορίζουν-σε μεγάλο βαθμό- όχι μόνο τη δυνατότητα κριτικής σκέψης και θεωρητικής αναζήτησης, αλλά συνολικότερα τους ορίζοντες πνευματικής έκφρασης και κοσμοαντίληψης στην κρίσιμη εφηβική ηλικία, θεωρήσαμε απαραίτητο να θίξουμε τις αδυναμίες και του νέου βιβλίου «Αρχές Φιλοσοφίας», το οποίο εκδόθηκε και διανεμήθηκε στους μαθητές ετεροχρονισμένα (δύο μήνες μετά την έναρξη του σχολικού έτους), στη βάση-υποτίθεται- της διόρθωσης των αδυναμιών του παλιού, στην πραγματικότητα όμως στην κατεύθυνση της μονοσήμαντης προσήλωσης σε Ιδεολογικές αρχές και οπτικές, που –ανάμεσα στα άλλα –καταργούν ακόμα και τους βασικούς νόμους της Επιστημονικής Έρευνας.
Συγκεκριμένα, ενώ είναι γενικά παραδεκτό ότι η Φιλοσοφία ως συνισταμένη των επιστημονικών και συνολικότερα θεωρητικών αναζητήσεων κάθε εποχής είναι αδύνατον να αποσυνδεθεί από το επίπεδο της Κοινωνικής Εξέλιξης του σώματος που την παράγει και ότι ως συμπύκνωση του αφαιρετικού λογισμού από τη φύση της καθρεπτίζει το βαθμό της συνολικότερης πνευματικής ανάπτυξης της κοινωνίας, δηλ το στάδιο της Ιστορικής εξέλιξής της, από το εν λόγω βιβλίο απουσιάζει εντελώς η οιαδήποτε Ιστορική αναφορά: α) στις συνθήκες που γέννησαν την ανάγκη της αφαιρετικής σκέψης
β) στους όρους που διαμόρφωσαν τις προϋποθέσεις μετάβασης από το συγκεκριμένο τοπίο της εμπειρικής γνώσης και της απλής αναπαραγωγής της στη συνολικοποίηση των συμπερασμάτων του αφαιρετικού λόγου, δηλ στη γενίκευση και στην παραγωγή λογικά τεκμηριωμένων συστημάτων ερμηνείας του κόσμου.
Ειδικότερα, καλείται ο μαθητής-ήδη από την πρώτη ενότητα του βιβλίου-να συλλάβει το βάθος και την αξία του φιλοσοφικού λογισμού, χωρίς καν να έχει γίνει μια στοιχειώδης-έστω –αναφορά στις ιστορικές συνθήκες μετάβασης από την ανταλλακτική οικονομία στην χρηματιστηριακή, στη χρήση δηλ αρχικά του νομίσματος(6ος αιών πχ), το οποίο αποτέλεσε το σύμβολο της αφαιρετικής λειτουργίας του νου, ενώ στο επίπεδο του ΕΠΟΙΚΟΔΟΜΗΜΑΤΟΣ καθρέπτισε μια ποιοτική πνευματική ανάπτυξη, που βρήκε την έκφρασή της στην ΙΩΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΣΤΟ ΥΛΟΖΩΪΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ των πρώτων φιλοσόφων, οι οποίοι σφράγισαν την πορεία της πνευματικής αναζήτησης των επόμενων στοχαστών και έθεσαν τα θεμέλια ενός ορθολογικά οργανωμένου συστήματος ζωής, δράσης, συνείδησης. Γιατί ο ΛΟΓΟΣ ως σύνθετη διαδικασία σκέψης και πυκνής διατύπωσης προωθημένων λειτουργιών του νου ούτε ήρθε… εξ ουρανού ως θεϊκό δώρο, ούτε συνόδευσε τον άνθρωπο ως νομοτελειακή έκφρασή του. Διαμορφώθηκε κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες και αναπτύχθηκε ως απάντηση σε συγκεκριμένες απαιτήσεις που γέννησε ο αδήριτος νόμος της Εξέλιξης, σε σαφώς προσδιορισμένες οικονομικο-κοινωνικές συνθήκες. Με αυτήν την έννοια, από το εν λόγω βιβλίο της Φιλοσοφίας, που υποτίθεται ότι υπηρετεί το αίτημα της πνευματικής αφύπνισης και διεύρυνσης των θεωρητικών οριζόντων των μαθητών, απουσιάζει εκείνη η απαραίτητη ΑΝΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΑΙΤΙΑ της διαμόρφωσης του θεωρητικού λογισμού, δηλ λείπει η αναγκαία ΣΥΝΔΕΣΗ ΤΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΟΙΚΟΔΟΜΗΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΟ ΕΠΟΙΚΟΔΟΜΗΜΑ.
Πρόκειται για μια εσκεμμένη επιλογή αποσύνδεσης των πνευματικών εκφράσεων από τους υλικούς όρους και τις κοινωνικές συνθήκες της παραγωγής τους, η οποία καθρεπτίζει και τη συνολικότερη απαίτηση οικοδόμησης ενός συστήματος σκέψης, χωρίς ορθολογική βάση, χωρίς βασανιστικά ερωτήματα και σύνθετες διαδικασίες στοχασμού και αναζήτησης, την ίδια μάλιστα στιγμή που οι πηγές που παρατίθενται-τυπικά τουλάχιστον-τα απαιτούν όλα αυτά ως προϋπόθεση τεκμηριωμένης εκτίμησης μιας συγκεκριμένης θέσης του Φιλοσόφου.
Είναι προφανές ότι αυτή η προκλητική απουσία αναφοράς στην ΙΩΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΥ ΥΛΟΖΩΪΣΜΟΥ δε σκιαγραφεί μόνο το αίτημα της κυρίαρχης αστικής τάξης να συρρικνώσει τα πεδία της κριτικής σκέψης και ιστορικής συνείδησης, να επιβάλει ένα μοντέλο σωρευτικής πληροφόρησης, αναιρώντας κάθε θετική κατάκτηση στη διαδικασία της γνώσης. Συγχρόνως, μονοσήμαντα και τεχνηέντως, αναδεικνύει και επιδιώκει να προσανατολίσει τη σκέψη των μαθητών στην κατεύθυνση της υιοθέτησης της ΙΔΕΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ, αφού:
1. Απαλείφει από τον ιστορικό χάρτη της Φιλοσοφικής Αναζήτησης όλους τους Ιωνες Φιλοσόφους. Είναι Αξιοσημείωτο ότι μαθητές που καλούνται στη Γ΄ του Λυκείου να απαντήσουν σε ερωτήματα του θεωρητικού στοχασμού του 5ου και 4ου αιώνα (Πλάτωνας-Αριστοτέλης ) δεν έχουν ακούσει ούτε λέξη για τους προγενέστερους Υλοζωϊστές Φιλοσόφους της Ιωνικής σχολής. Αξιομνημόνευτος ιδιαίτερα είναι ο πλήρης παραγκωνισμός του διαχρονικής αξίας έργου του ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΥ, οποίος όχι μόνο καθόρισε τη σκέψη των αμέσως επόμενων Κοινωνικών Φιλοσόφων, δηλ των Σοφιστών (με τους οποίους θα ασχοληθούν οι μαθητές στη Γ Λυκείου), αλλά παράλληλα αποτέλεσε αδιαμφισβήτητα το θεμελιωτή του παγκόσμιου φιλοσοφικού στοχασμού, αφού ανήγαγε το θεωρητικό λογισμό στην ύψιστη δυνατή έκφρασή του για την εποχή του, εστιάζοντας, αναδεικνύοντας και εδραιώνοντας το διαχρονικό νόμο των αντιθέσεων.
2. Δεν κάνει αναφορά στα ρεύματα, στις διαφορετικές σχολές (ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ-ΥΛΙΣΜΟΣ) δηλ στις αντιθέσεις των Φιλοσοφικών συστημάτων, κατά τον προσδιορισμό του όντος, την ερμηνεία του κοινωνικού κόσμου και του ανθρώπου ως προϊόντος της κοινωνίας του, παρά μόνο στην πέμπτη(5η ) !!ενότητα. Αυτή μάλιστα η αναφορά γίνεται σε ένα ομιχλώδες κλίμα , με εμφανή την πρόταξη, την προβολή και την έμφαση στη ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ, αφού τα 2/3 του κεφαλαίου είναι αφιερωμένα στη σχολή του ΙΔΕΑΛΙΣΜΟΥ, με προκλητικές επαναλήψεις σε Ιδεαλιστές Φιλοσόφους (πχ Καντ-Ντεκάρτ), τους οποίους αναλυτικά έχουν διδαχτεί οι μαθητές στις προηγούμενες ενότητες!!. Αξιοπρόσεχτη επίσης είναι η παντελής έλλειψη αναφοράς στο ρεύμα ΤΟΥ ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΣΜΟΥ (Εγκελς-Μαρξ), το οποίο ούτε τυπικά δεν αναφέρεται. Παράλληλα, με κάθε δυνατό τρόπο και εμφαντικά, το βιβλίο επιχειρεί τη σύνδεση της Μεταφυσικής με τη σύγχρονη Φυσική, των ιδεαλιστικών αρχών σκέψης με τη σύγχρονη επιστημονική έρευνα στον τομέα των θετικών επιστημών, επιβάλλοντας στην ουσία ένα μεταφυσικό μοντέλο σκέψης, καταργώντας ακόμα και τη δεοντολογία στην προσέγγιση των εκφράσεων του εποικοδομήματος.
3. Δεν κάνει ούτε-έστω- μια σύντομη αναφορά στο ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟ ΡΕΥΜΑ ΤΩΝ ΣΟΦΙΣΤΩΝ, οι οποίοι στο κοινωνικό επίπεδο εφαρμόζουν τον Ηρακλείτειο νόμο των αντιθέσεων , αναδεικνύοντας , ερμηνεύοντας και αναλύοντας το διαχρονικό νόμο των αδυσώπητων και αγεφύρωτων κοινωνικών αντιθέσεων και συγκρούσεων ως βάση της διαμόρφωσης του κοινωνικού σώματος, της διοίκησής του και των πολιτικών του δομών. Τονίζεται ότι αυτή η εγκληματική περιφρόνηση και ο παραγκωνισμός του κεφαλαιώδους σημασίας έργου των Σοφιστών αποτελεί-ανάμεσα στα άλλα-και βασικό σκόπελο για τους μαθητές στην προσπάθεια τους να κατανοήσουν τις αγεφύρωτες αντιθέσεις του ΣΟΦΙΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΠΛΑΤΩΝΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ. Με τις αντιθέσεις αυτές θα ασχοληθούν οι μαθητές στην αμέσως επόμενη τάξη της Γ΄ Λυκείου (κατά την ερμηνεία του έργου «Πρωταγόρας» του Πλάτωνα), σε μια τάξη δηλ που πρέπει να είναι γερά εφοδιασμένοι και θεωρητικά εξοπλισμένοι για την ταξική αναμέτρηση των Πανελλαδικών Εξετάσεων. Παράλληλα, πρέπει να επισημανθεί ότι είναι τέτοια η αποστροφή της συντακτικής επιτροπής του βιβλίου για το Διαφωτιστικό έργο των Σοφιστών, ώστε δεν κάνουν καν μνεία στον πρωτοποριακό κοινωνικό ρόλο και το αφυπνιστικό κοινωνικό έργο των Σοφιστών, κι όταν ακόμα στο 7ο κεφάλαιο, δηλ στο τέλος του βιβλίου, αναφέρονται στο «Κοινωνικό Συμβόλαιο και στις Δημοκρατικές Πολιτείες», δηλ στον Ευρωπαϊκό Διαφωτισμό, που αδιαμφισβήτητα όχι μόνο άντλησε τις αρχές του από το Σοφιστικό Κίνημα, αλλά επίσης καθορίστηκε στην θεωρητική του αναζήτηση, την πολιτική του έκφραση και την ιδεολογική του τοποθέτηση από το πρώτο Διαφωτιστικό Κίνημα στην Ιστορία, δηλ το Σοφιστικό.
4. Δημιουργεί εσκεμμένα συνθήκες σύγχυσης στον καθορισμό της διαδικασίας της γνώσης, αφού προκλητικά και αντιδεοντολογικά ΑΠΟΚΛΕΙΕΙ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΥΛΙΣΤΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΥΣ, που ανέδειξαν την αξία της Εμπειρίας και ιδιαίτερων των αισθητών δεδομένων στην παραγωγή των εννοιών. Συγκεκριμένα τον εν λόγω προβαλλόμενο και ως «αναβαθμισμένο»!! βιβλίο:
§ Απαλείφει από το χάρτη τη θεωρία των Σοφιστών για τη Γνώση, οι οποίοι όχι μόνο αντιστρατεύτηκαν, αλλά και εμπράκτως κατέρριψαν τη θέση τον Πλάτωνα για τον ψυχικό(δηλ γενετικό καθορισμό) του ανθρώπου στη διαδικασία απόκτησης της γνώσης, ενώ η επιχειρηματολογία τους για τον κοινωνικό (δηλ ταξικό) χαρακτήρα των γνωστικών αγαθών άνοιξε ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία του παγκόσμιου φιλοσοφικού στοχασμού και αποτέλεσε τη βάση για τη συγκρότηση ενός νέου αφυπνιστικού κοινωνικού ρεύματος, που καθόρισε τις κοινωνικές εξελίξεις όχι μόνο της εποχής του, αλλά διαχρονικά.
§ Αποσιωπά εγκληματικά τη θεωρία των ΑΤΟΜΙΚΩΝ και ιδιαίτερα του ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΥ όχι μόνο στο χώρο της οντολογίας, αλλά και σε εκείνο το επίπεδο του προσδιορισμού της λογικής φύσης και λειτουργίας του ανθρώπου. Ο μέγας ατομικός φιλόσοφος δεν έχει θέση στον εκπαιδευτικό θεσμό, σύμφωνα με τους ιθύνοντες, ούτε καν στο εγχειρίδιο της Φιλοσοφίας, γιατί βέβαια η ξεκάθαρη και απολύτως τεκμηριωμένη θέση του για τη λειτουργία των αισθήσεων και του νευρικού συστήματος στην αφαιρετική παραγωγή των εννοιών από το νου, δηλ από τον εγκέφαλο ως υλικό όργανο,…δε βολεύει τη μεταφυσική θέση για τον κεντρικό ρόλο της άϋλης ψυχής και την αφηρημένη αναφορά στην απροσδιόριστη πνευματική φύση του ανθρώπου, την οποία επιτάσσουν οι ιδεολογικές κατευθύνσεις της συντακτικής επιτροπής.
§ Ενώ αναφέρεται το εν λόγω βιβλίο –έστω και περιληπτικά-στην αντίθεση του Αριστοτέλη-Πλάτωνα ως προς την παραγωγή των εννοιών και των συλλογισμών, αποσιωπά όμως προκλητικά την επίδραση του ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ από τους Σοφιστές και το Δημόκριτο σε αυτή του την τοποθέτηση έτσι ώστε, αν δεν υπάρξει η λειτουργική παρέμβαση και ερμηνεία του διδάσκοντα, είναι αδύνατον οι μαθητές να κατανοήσουν την κεντρική αυτή αντίθεση και ως προς το περιεχόμενο και ως προς την έκφρασή της. Ο φόβος της ανάδειξης της αξίας της Υλιστικής σχολής και πάλι οδηγεί στην απόκρυψη των θεμελίων της διαμόρφωσης της θέσης του Αριστοτέλη, έτσι ώστε η ακρισία και ο παπαγαλισμός να εδραιώνονται και η ομίχλη να πολλαπλασιάζεται στη σκέψη των νέων, οι οποίοι πρέπει να αποφοιτήσουν με περιορισμένη κριτική αντίληψη και βέβαια χωρίς διεκδικητική συνείδηση.
§ Διεξοδικά και επανειλημμένα αναφέρονται οι νεότεροι μεταφυσικοί Εμπειριστές Φιλόσοφοι, όπως ο Μπέρκλεϋ και ο Χιουμ ( σε δύο ενότητες!!), προκειμένου να προβληθεί και να παγιωθεί στη συνείδηση του αναπτυσσόμενου νέου η ιδέα του ΑΔΙΕΞΟΔΟΥ στον προσδιορισμό της γνώσης και η αδυναμία κατάκτησης της γνώσης. Δε γίνεται όμως ούτε μια!! αναφορά στο τόσο αξιόλογο έργο του ΕΠΙΚΟΥΡΟΥ για τον εμπειρικό χαρακτήρα της γνώσης, τον κεντρικό ρόλο του εγκεφάλου, και του νευρικού συστήματος.
ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ :
Ø ΔΕΝ ΑΝΑΔΕΙΚΝΥΕΤΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ
Ø ΥΠΟΒΑΘΜΙΖΕΤΑΙ ΤΟ ΤΟΠΙΟ ΤΗΣ ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ.
Επισημαίνουμε την αξία του φιλοσοφικού στοχασμού σε αυτόν τον τομέα, όχι μόνο, γιατί εξοπλίζει θεωρητικά τους μαθητές με την απαιτούμενη γνώση για την κατανόηση των κοινωνικών αρχών και πολιτικών θεσμών, αλλά και για τον επιπρόσθετο λόγο ότι η αμέσως επόμενη ύλη στη σχολική χρονιά που ακολουθεί (Γ΄ Λυκείου) αφορά στη μελέτη από το πρωτότυπο πολιτικών θεωριών, όπως αυτές αποτυπώνονται στην «Πολιτεία» του Πλάτωνα και τα «Πολιτικά» του Αριστοτέλη.
Στο τέλος του σχολικού εγχειριδίου, (στο οποίο είναι αδύνατον να φθάσει η διδασκαλία, αφού το βιβλίο διανεμήθηκε το Νοέμβριο!!) γίνεται ενδελεχής αναφορά στο Πλατωνικό Πολιτικό σύστημα, αποσιωπάται όμως εντελώς η ΠΟΛΙΤΙΚΉ ΘΕΣΗ ΤΩΝ ΣΟΦΙΣΤΩΝ, οι οποίοι σαν μην υπήρξαν ποτέ, ούτε αναφέρονται, ούτε κρίνονται ούτε καν γίνεται μια νύξη στη θέση τους για την «πολιτική αρετή», δηλ για το πολιτικό γίγνεσθαι και τις εγγενείς αντιθέσεις του κοινωνικού σώματος. Παράλληλα, στην κατεύθυνση του αποπροσανατολισμού των μαθητών σχετικά με την αξία και τη δυναμική της Μαρξιστικής θεωρίας και με εμφανή στόχο την ιδεολογική χειραγώγηση των μαθητών/τριών, …καταργείται ο Μαρξ ως θεωρητικός θεμελιωτής της επαναστατικής θεωρίας από τους νεότευκτους δήθεν μαρξιστές!!, οι οποίοι ανακάλυψαν το δρόμο των βελτιωτικών προτάσεων στον καπιταλισμό και της ειρηνικής συνύπαρξης ..με τον ταξικό αντίπαλο!!(«Ωστόσο, στην εποχή μας, οι περισσότεροι θεωρητικοί του Μαρξισμού πιστεύουν πως η ικανοποίηση αυτών των αιτημάτων μπορεί και πρέπει να επιδιωχθεί σε σημαντικό βαθμό μέσα στο πλαίσιο της λειτουργίας του δημοκρατικού πολιτεύματος»!! σελ178).Σε προηγούμενη ενότητα μάλιστα που αφορά στην ουτοπία, οι συντάκτες σπεύδουν να δώσουν συμβουλές παθητικής ένταξης των νέων στο παλλόμενο από τις αγεφύρωτες αντιθέσεις και πολλαπλές ανισότητες σύγχρονο κοινωνικό σώμα, τονίζοντας ότι «η πραγμάτωση ουτοπικών οραμάτων δεν πρέπει να επιδιώκεται κατά τρόπο που να υπονομεύει τη συναινετική, δημοκρατική διακυβέρνηση των κοινωνιών…» σελ 171!!
ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΉΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
Και εδώ γίνεται μια επιφανειακή αναφορά στην έννοια της ηθικής, χωρίς βέβαια την απαιτούμενη σύνδεση του ηθικού και κοινωνικού συστήματος, έτσι ώστε να εδραιώνεται μια αφηρημένη και εντελώς μεταφυσική αντίληψη των ηθικών ορίων δράσης του ατόμου, ασύνδετη τόσο με τη λογική φύση του ανθρώπου, όσο-και κυρίως -με τους κοινωνικούς όρους ζωής και την ιδεολογική οπτική του φιλοσόφου.. Στα πλαίσια αυτά, είναι ευνόητο ότι η αντιπαράθεση των Ηθικών συστημάτων ζωής από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα- η οποία θα έπρεπε να αποτελεί το βασικό άξονα του κεφαλαίου της Ηθικής-όχι μόνο δεν υπάρχει, αλλά επιπλέον δεν επιτρέπεται καν στους μαθητές να συνδέσουν τα τοπία και να εντοπίσουν το ηθικό στην πνευματική ανησυχία και στην οριοθέτηση της ανθρώπινης δράσης στα πλαίσια του αντιθετικά οργανωμένου κοινωνικού βίου. Για το λόγο αυτό, δε γίνεται αναφορά ούτε στην έννοια της «Κοσμικής Δικαιοσύνης» που αναδεικνύεται από τους Ίωνες Φιλοσόφους (Αναξίμανδρος-Ηράκλειτος), ούτε στη θέση των μεταγενέστερών τους φιλοσόφων για τον προσδιορισμό της Δικαιοσύνης και συνολικότερα της Ηθικής αρετής στο κοινωνικό επίπεδο( Σοφιστές- Αριστοτέλης-Επίκουρος κλπ). Απεναντίας, μονοδιάστατα και επαναληπτικά αναλύεται ξανά η θέση του Καντ ( η θεωρία του διατρέχει όλο το βιβλίο από την πρώτη ενότητα ως τις τελευταίες), ο οποίος-ούτε λίγο ούτε πολύ-προβάλλεται (μαζί με το Ντεκάρτ) ως…ο αδιαμφισβήτητος και διαχρονικός στοχαστής, του οποίου το έργο οι μαθητές πρέπει να αποδέχονται και να θαυμάζουν , έτσι ώστε η σκέψη του Καντ να πάρει τη θέση καθοδηγού στη ζωή τους. Η προβολή βέβαια και λεπτομερής ανάλυση της Καντιανής Ηθικής (όπως και της οντολογίας του) είναι προφανής, αφού μια τέτοια θεώρηση όχι μόνο δε θίγει το ευαίσθητο τοπίο των αντιθέσεων που διαπερνούν τον κοινωνικό κόσμο, αλλά αντιθέτως ισχυροποιεί το κυρίαρχο αίτημα της εκμεταλλεύτριας αστικής τάξης για την «ηθικοποίηση» των οικονομικών της δομών, που απομυζούν τα χαμηλά κοινωνικά στρώματα, όπως είναι οι επιχειρήσεις!! Αναφέρεται μάλιστα στο 6ο κεφάλαιο ολόκληρη υποενότητα(σελ143-44) στην ευεργετική επίδραση της «Κατηγορικής προσταγής» του Καντ στην ορθή λειτουργία των επιχειρήσεων!!. Συγκεκριμένα, αναλύοντας το φαινόμενο της κατάχρησης χρημάτων από το διευθυντή μιας επιχείρησης, οι συντάκτες του βιβλίου βρίσκουν την ευκαιρία να εκθειάσουν τις καπιταλιστικές δομές και να προβάλουν τις επιχειρήσεις ως βασικούς κοινωνικούς θεσμούς!! («Ο Καντ όμως θα τόνιζε ότι εκείνο που έχει σημασία δεν είναι τόσο το ποια θα ήταν η συνέπεια μιας ηθικά μη ορθής πράξης (κατάχρησης χρημάτων) του διευθυντή της επιχείρησης, αλλά…..μάλλον το ότι ένας ορθολογικός άνθρωπος δε θα μπορούσε να θελήσει κάτι τέτοιο, να ζει δηλ σε μια τέτοια κατάσταση κατάργησης ενός σημαντικού και οικονομικού θεσμού»!! σελ144)
Είναι κατανοητό ότι ο στόχος είναι η πλήρης αποσύνδεση του ηθικού σκέλους από τον κορμό του φιλοσοφικού προβληματισμού και η αναγωγή του σε ένα ομιχλώδη ορίζοντα συναισθηματικής έκφρασης, που -εν πολλοίς- καθορίζεται από την πίστη και συνολικότερα την προσήλωση στο τάδε ή δείνα θρησκευτικό δόγμα. Για τους παραπάνω λόγους, μέσω του βιβλίου, η Ηθική δεν αφομοιώνεται ως κλάδος της Φιλοσοφίας, με σαφές περιεχόμενο και ορθολογική οργάνωση της σκέψης, αλλά μάλλον ως συναισθηματική εκδήλωση, καθορισμένη περισσότερο από το θυμικό και την πίστη.
Σε γενικές γραμμές, η βασική ύλη του βιβλίου εστιάζει σε δύο κυρίως φιλοσόφους, το Ντεκάρτ και τον Καντ, επαναλαμβάνοντας σε όλα τα αρχικά κεφάλαια τις θέσεις τους για το σώμα και τη ψυχή, τη συνείδηση και τη γνώση. Αυτή μάλιστα η επανάληψη-εκτός των άλλων- κουράζει το μαθητή/τρια, ενώ στην πράξη πιέζει ακόμα περισσότερο το διδάσκοντα, ο οποίος , σεβόμενος την αποστολή και το έργο , είναι υποχρεωμένος να καλύψει-με τον όποιο αγχωτικό και αντιπαιδαγωγικό ρυθμό-τα κενά της θεωρίας που εσκεμμένα παράγει η ύλη του βιβλίου. Συγχρόνως οφείλει να απαντήσει στα πολλαπλά ερωτήματα που από τη φύση της γεννά η κριτική προσέγγιση και διδασκαλία του αντικειμένου, αλλά και παράλληλα να βοηθήσει το νεανικό του ακροατήριο στη δύσκολη προσπάθεια της μύησής του σε βασικές έννοιες και συστήματα.
Την πολλαπλότητα αυτών των δυσκολιών δεν απαλύνει βέβαια το εικονογραφικό σκέλος του βιβλίου, που- σε γενικές γραμμές -είναι μια αισθητική ανάσα (ιδιαίτερα τα ευφυολογήματα των σκίτσων) –ούτε η παράθεση εικόνων από έργα Τέχνης, που σίγουρα πρέπει να συνοδεύει κάθε επιμελημένη έκδοση σχολικού εγχειριδίου, αφού η αισθητική είναι όχι μόνο βασικός κλάδος της Φιλοσοφίας, αλλά και βασική συνιστώσα του εποικοδομήματος. Επιπλέον, το θετικό βήμα της παράθεσης πολλαπλών πηγών στην πράξη ακυρώνεται τόσο από τη μονομέρεια της ύλης, όσο και από τα πολλαπλά θεωρητικά κενά που αυτή παράγει.
Για την ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ Ν ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ
Σπαχή Αρετή